Deel op social media
In onze samenleving krijgen vrouwen regelmatig te maken met seksueel grensoverschrijdend gedrag, intimidatie en dreiging. Veiligheid is voor vrouwen niet vanzelfsprekend. Dat moeten we met elkaar veranderen. Mannen kunnen hierin een belangrijke rol spelen door bij te dragen aan het doorbreken van normen die onveiligheid voor vrouwen in stand houden.
Binnen ons initiatief rondom mannenemancipatie onderzoeken we hoe mannen hier binnen hun eigen vriendschappen aan kunnen bijdragen. En wat zij nodig hebben om dat te doen.
Stel je voor: binnen een vriendengroep maakt iemand een seksistische grap. Een aantal vrienden lacht, maar jij vindt hem niet grappig. De grap overschrijdt jouw persoonlijke norm van wat je acceptabel vindt. Je lacht niet mee, maar zegt of doet verder niets. Heb je dan met jouw stilzwijgen bijgedragen aan een groepsnorm waar je het eigenlijk niet mee eens bent?
Dit is een spanningsveld waar we tijdens het vormgeven van ons initiatief rondom mannenemancipatie vaak op terugkomen. We willen mannen helpen om via hun vriendschappen bij te dragen aan de veiligheid van vrouwen. Tegelijkertijd zijn we er vrij zeker van dat we niet helpen door iedere individuele man verantwoordelijk te maken voor het gedrag van de groep. En waarschijnlijk zit niemand erop te wachten om binnen zijn vriendengroep de rol van normpolitie op zich te nemen.
In welke mate iemand individueel verantwoordelijk is voor groepsnormen is een ingewikkeld vraagstuk. Neem de seksistische grap uit het eerdere voorbeeld. Door niet te lachen of erop in te haken, neemt iemand voor zichzelf afstand van wat er gebeurt. Maar is die afkeuring daarmee ook zichtbaar voor de rest van de groep? En kan deze persoon verantwoordelijk worden gehouden voor wat anderen zeggen of doen?
Binnen ons initiatief gaan we ervan uit dat het antwoord op die laatste vraag grotendeels ‘nee’ is. Een individu is niet verantwoordelijk voor alles wat zijn vrienden zeggen of doen. Tegelijkertijd denken we dat ieder individu wel invloed kan hebben op wat er binnen een vriendengroep normaal wordt gevonden.
Hoe mannen die invloed kunnen inzetten om een cultuurverschuiving op gang te brengen, is een van de dingen die we willen onderzoeken. Zodat we uiteindelijk beter begrijpen wat mannen nodig hebben om deze invloed binnen hun vriendengroepen te benutten.
Het lijkt misschien een klein verschil, maar binnen ons initiatief maken we een duidelijk onderscheid tussen verantwoordelijk zijn en verantwoordelijkheid nemen. We kunnen – en willen – mannen niet verantwoordelijk maken voor het gedrag van hun vrienden. Dan vragen we hen feitelijk om iets te dragen waar ze maar beperkt controle over hebben. Maar we denken wel dat mannen verantwoordelijkheid kunnen nemen voor de invloed die zij zelf op de groepsnorm hebben. Oftewel: een individu hoeft niet verantwoordelijk te zijn voor het gedrag van anderen om wel invloed te hebben op de omgeving waarin dat gedrag plaatsvindt.
Maar hoeveel invloed heeft een individu eigenlijk op zo’n groepsnorm? Wanneer wordt een persoonlijke norm ook zichtbaar voor anderen? Hoe kunnen mannen die invloed uitoefenen op een manier die bij hen en hun vriendengroep past? En wat hebben zij daarvoor nodig?
En dan zijn we terug bij de grap uit het begin van dit artikel. Door niet mee te lachen handelt iemand in ieder geval niet tegen zijn eigen persoonlijke grens in. Maar door stil te blijven, blijft die grens persoonlijk. De rest van de groep weet de reden van de stilte niet. Misschien is het afkeuring, misschien is de grap niet gehoord, of misschien interesseert het de persoon in kwestie gewoon niet. Stilte is op verschillende manieren te interpreteren en maakt daarmee niet duidelijk waar iemand zelf staat.
En dat maakt het ook interessant voor ons. Want als meerdere mannen binnen een vriendengroep een opmerking eigenlijk niet acceptabel vinden, maar niemand dat laat blijken, kan er een verschil ontstaan tussen wat de groep normaal lijkt te vinden en wat de individuele mannen binnen die groep daadwerkelijk vinden.
En laten we duidelijk zijn: voor ons staat stilzwijgen niet automatisch gelijk aan instemmen. En we denken ook niet dat het wenselijk is dat een man zich iedere keer moet uitspreken wanneer iets zijn persoonlijke norm overschrijdt. Maar het leidt wel tot een belangrijke vraag in het kader van de nodige cultuurverschuiving: wat gebeurt er met een groepsnorm wanneer persoonlijke normen niet zichtbaar worden?
Daar ligt wat ons betreft een belangrijk deel van de invloed die mannen binnen hun vriendengroepen kunnen hebben. Door op bepaalde momenten, op een manier die bij hen past, zichtbaar te maken waar zij zelf staan.
Hoe mannen hun persoonlijke norm zichtbaar kunnen maken zonder de rol van normpolitie op zich te nemen, is precies wat we beter willen begrijpen. Wanneer voelt het logisch om iets te zeggen? Wanneer niet? Welke rol speelt de bestaande dynamiek binnen een vriendengroep? En wat hebben mannen nodig om hun invloed te benutten op momenten waarop hun persoonlijke norm botst met wat er binnen de groep gebeurt?
In oktober gaan we daarom in Amsterdam met mannen in gesprek over dit soort situaties. We willen dan graag begrijpen welke handelingsruimte mannen zelf ervaren, wat hen ervan weerhoudt om die ruimte te benutten en wat hen kan helpen om dat wel te doen.
Wil je op de hoogte blijven of bijdragen aan onze straatgesprekken in Amsterdam? Lees meer over het initiatief of laat hieronder je gegevens achter. Dan nemen we contact met je op.
